حفاظت از پوست و مو در شنا

با فرا رسیدن فصل تابستان، هوای گرم و آفتاب شدید، جاذبه ی ورزش های آبی و شنا به حداكثر می رسد و خیل عظیمی از مردم اعم از زن و مرد، پیر و جوان جهت آب تنی به سوی استخرها و محل های مجاز و غیرمجاز شنا، رو می آورند.

آیا شنا، پوست و موی انسان را در معرض خطر قرار می دهد؟ آیا همراه با لذت این ورزش پرنشاط، نكات ایمنی و بهداشتی خاصی وجود دارد كه انسان را مجبور به رعایت آنها در خصوص حفاظت از پوست و مو سازد؟ این ها و سئوالات متعدد دیگر، مواردی هستند كه با جناب آقای دكتر نیلفروش زاده مطرح کردیم که پاسخ آنها در زیر می آید و به همه توصیه می كنیم این مطلب را با دقت بخوانند.

با شروع فصل شنا، چه نكات مهمی در بدو امر از نقطه نظر مراقبت های پوست و مو باید مورد توجه قرار گیرد؟

فصل گرم، جذابیت شنا و ورزش های آبی را افزایش می دهد و از آنجایی كه آب تنی و ورزش های مرتبط، اكثراً در فضای باز صورت می گیرد، آفتاب سوختگی شایع ترین مشكلی است كه در بخش مراقبت های پوستی با آن مواجه خواهیم بود.

همچنین موها نیز پس از تماس طولانی با آب و سپس تبخیر این آب در اثر تابش آفتاب، خشك تر می شوند و ممكن است سفید گردند. مردم ممكن است در استخر، دریاچه، دریا و حتی در مرداب یا آب شور شنا كنند. بنابراین هر نوع ماده ی موجود در آب ممكن است برای پوست مشكل ساز باشد.

مواد مشكل ساز برای پوست :

آلوده كننده ها، داروها، مواد شیمیایی موجود در آب، میكروارگانیسم ها، جلبك ها، ِكرم ها، نباتات، مرجان ها و سنگ های تیز می توانند هر كدام مشكل خاص خودشان را در افراد ایجاد نمایند.

به طور مثال، به علت استفاده از سولفات مس برای كنترل خزه و جانوران ذره بینی در استخرها، امكان دارد موهای بلوند و سفید در تماس با آب سبز رنگ شوند.

كلر موجود در آب می تواند چشم ها را بسوزاند، آنها را قرمز و تحریك كند و همچنین باعث خشكی پوست و مو شود. عفونت قارچی در پاها نیز زیاد دیده می شود.

امكان دارد پوست به علت تماس زیاد با لباس شنای خیس، سفید و متورم شود و این موضوع باعث عفونت قارچی ثانویه گردد.

همچنین یك ناراحتی معروف به "بثورات خزشی ناشی از ورود انگل به پوست"، وجود دارد كه در مدفوع سگ و گربه یافت می شود و ممكن است در ساحل وجود داشته باشد.

سائیدگی های ناشی از برخورد بدن به كناره های سخت استخر یا تخته سنگ ها اگر معالجه نشوند نیز احتمالاً منجر به عفونت پوست می گردند.

اثر كلرامین ها:

كلرامین ها، تركیباتی هستند كه در محیط استخرهای شنا وجود دارند و می توانند سبب موارد زیر شوند:

- سوزش و قرمزی چشم

- احساس سوزش از بینی به گلو و ریه

- پوست خشك و خارش دار و موهای خشك

- دشواری تنفس به خصوص در بچه های كوچك

از نقطه نظر بهداشتی، یك شناگر چه زن و چه مرد، چه نكات مهمی را باید رعایت كند تا از خطر ابتلا به بیماری های پوستی در امان باشد؟

شنا با پیشرفت امكانات، دیگر در قالب فصل خاصی نمی گنجد، اما فصل گرم بهانه ای است كه آمار شناگران و بازی های آبی افزایش یابد. لذا این توصیه ها می تواند جهت تمام فصول در نظر گرفته شود:

- قبل و بعد از شنا می بایست دوش گرفت و قبل از وارد شدن به محوطه ی استخر از حوضچه های مخصوص كلر عبور کرد.

- بهتر است در محوطه ی استخر از دمپایی استفاده کرد و در محل های دیگر از آنها استفاده نشود.

- پس از شنا بهتر است موها با شامپو شسته شود و به آنها نرم كننده زد.

- استفاده از روغن های مخصوص شنا برای جلوگیری از آفتاب سوختگی توصیه می شود.

- اگر دچار آفتاب سوختگی یا ناراحتی پوستی شدید، با متخصص پوست مشورت نمایید.

- همچنین استفاده از كرم ها و لوسیون های بدن از خشكی پوست جلوگیری می كند. برای كنترل خشكی پوست به تمام سطوح بدن، لوسیون مرطوب كننده بمالید.

- به بریدگی ها و سائیدگی های غیر عادی توجه سریع نمایید. اگر موهایتان به سبزی گرایید، با آرایشگر مشورت نمایید تا رنگ مو را كنترل كند.

- لباس های تمیز و خشك به تن كنید.

- در صورت حساسیت پوستی نسبت به وسایلی مانند عینك شنا، بازوبند و غیره بهتر است از نوع ضد حساسیت یا بدون لاتكس آنها استفاده كنید.

- در آخر در صورت وجود هر گونه ضایعه ی پوستی پیش از رفتن به استخرهای عمومی بهتر است به پزشك متخصص مراجعه نمایید.

مهم ترین نكته:

مانند سایر رشته های ورزشی رعایت بهداشت فردی در شنا نیز مهم است.

باید از لباس شنا و وسایل شنای تمیز و كاملاً خصوصی استفاده نمود و پس از شنا همه ی لباس ها و وسایل را با مواد شوینده شست و خشك كرد.

دکتر محمد علی نیلفروش زاده- متخصص پوست، مو و زیبایی

مشكلات پوستی شایع در شناگران

اصولاً شایع ترین بیماری های ناشی از شنا در استخرها و سواحل دریا از نظر متخصصین پوست و مو چیست؟

سئوال مهمی مطرح كردید. پاسخ به این سئوال، هم می تواند نظر شناگران و متصدیان مرتبط را به عنوان افراد در معرض خطر جلب نماید و هم نظر پزشكان عمومی را كه اصولاً در خط اول مواجهه با كسانی هستند كه با مشكلات خاص فصل شنا به آنها مراجعه می نمایند.

به طور کلی مشكلات پوستی شایع در شناگران را می توان چنین بر شمرد:

1- Swimmer's Xerosis :

Swimmer's Xerosis یا پوست خشك كه در شناگران شایع است. علت این پدیده حل شدن و از بین رفتن تدریجی چربی محافظ پوست است كه منجر به كاهش رطوبت لایه ی شاخی شده و سبب ایجاد یك پوست خشك،‌ پوسته پوسته و خارش دار می گردد.

این وضعیت با دوش گرفتن های داغ و طولانی كه شناگران به انجام آن شهرت دارند و نیز باقی ماندن به مدت طولانی در جكوزی های گرم بدتر می شود.

برای رفع این معضل می توان با كاهش مدت دوش گرفتن و در واقع یك دوش سریع با آب ولرم، از خشكی بیش از حد پوست جلوگیری كرد و از صابون های ملایم تر استفاده نمود.

همچنین باید بلافاصله پس از خشك كردن بدن با حوله، از یك نرم كننده چرب استفاده كرد. وازلین طبی یك مرطوب كننده خوب و ارزان قیمت است.

اگر خشكی پوست به اگزما تبدیل شود، باید از داروهای تركیبی حاوی كورتون موضعی استفاده کرد و میزان استروئید بستگی به وضعیت بیماری دارد.

 2- التهاب پوست در اثر پوشیدن لباس شنا (Bikini Bottom) :

ممكن است، پس از یك روز استفاده ی طولانی مدت از یك مایوی مرطوب و تنگ و چسبان، این حالت اتفاق بیفتد كه در واقع یك التهاب عفونی عمیق(فولیكولیت باكتریال عمیق) با درگیری شایع میكروب هایی مانند: استرپتوكوك و استافیلوکوک طلایی است که بیمار دچار توده های زیر پوستی عمیق ملتهب و سفت در طول ناحیه ی باسن می شود.

یك دوره ی آنتی بیوتیك درمانی سیستمیك (مثل سفالكسین برای ده روز) در این موارد لازم است. كشت های پوستی برای شناسایی موارد استاف طلایی مقاوم به متی سیلین در 35 درصد مناطق جغرافیایی كمك كننده است. استفاده از آب گرم در مناطق درگیر به تسریع درمان كمك می كند.

3- التهاب فولیكول با لوله آب داغ (فولیكلیت Hot- tube):

این عارضه توسط نوعی باكتری به نام سودومونا آئروژینازا ایجاد می شود و در افرادی كه از whirpool یا استخرهای آب گردان و جكوزی با لوله های داغ استفاده می كنند، دیده می شود. نواحی تماس داده شده با آب داغ ضایعات پوستی به صورت دانه های برجسته ی قرمز رنگ یا چركی پیدا می كند كه خود به خود در طول 7 تا 10 روز خوب می شوند. ممكن است سندرم پای داغ سودومونا(pseudomonas hot foot syndrome) به شكل برجستگی های زیر پوستی حساس روی پاشنه ی پای بچه ها پس از استفاده از جكوزی دیده شود.

درمان معمولا حمایتی و با استفاده از داروهای ضد خارش خوراكی است. كمپرس اسید استیك 5 درصد به مدت 20 دقیقه دو بار در روز نیز علائم را بهتر می كند. در صورت وجود علائم عمومی (مثل تب و لرز و برجستگی های غدد لنفاوی)، یك دوره درمان با آنتی بیوتیك خوراكی با تجویز پزشك توصیه می شود. رساندن كلرین كافی و كنترل PH لوله های آب می تواند به جلوگیری از این مشكل كمك كند. 

اگر PH آب استخر شدیداً قلیایی یا اسیدی باشد می تواند سبب گلو درد، تحریك و سوزش پوست و چشم ها شود. PH  آب استخر باید در حدود 4/7 نگه داشته شود.

گاهی ممكن است شنا در استخر سبب سبز شدن موهای روشن شود. در این صورت میزان مس موجود در آب استخر زیاد است و این ممكن است به علت اسیدی بودن آب استخر باشد كه مس موجود در لوله های آب را حل كرده و سبب تغییر رنگ موهای روشن و رنگ كرده می شود.

4- حساسیت پوستی آلرژیك نسبت به وسایل شنا:

چند ضایعه ی پوستی، منحصراً توسط وسایل شنا ایجاد می شود. سودای (درماتیت) غواصی توسط یك حساسیت پوستی آلرژیك به عینك شنا یا ماسك غواصی ایجاد می شود و علائم آن عبارتند از قرمزی،‌ خارش و گاهی ضایعات ترشحی یا دلمه بستن در قسمت تحت تماس.

سودای لباس غواصی، گردن،‌ تنه و اندام ها را به علت آلرژی تماسی نسبت به مشتقات تیوره آ (thiourea) درگیر می كند و باید آن را از جوش های ناشی از فشار، افتراق داد. حساسیت پوستی نسبت به گیره ی بینی، گوشی ها و وسایل دیگر شنا نیز ممكن است دیده شوند.

test (آزمایش) پوستی می تواند در تایید تشخیص درماتیت (التهاب پوستی) تماسی آلرژیك نسبت به وسایل شنا كمك كند. استروئید موضعی یا خوراكی و آنتی هیستامین برای درمان موارد حاد و شدید استفاده می شود. باید به بیمار توصیه كرد كه از مواد ایجاد كننده ی آلرژی دوری كنند ( مثل استفاده از عینك های شنای بدون لاتكس).

5- برجستگی گره ای(گرانولوم) استخر شنا: 

این بیماری به علت نوعی میكروب از خانواده ی میكوباكتریوم به نام مارینوم (marinum) كه یک میكوباكتریوم آتیپیك است، در آكواریم های خانگی و آب شور ایجاد می شود. پوست، برجستگی های سطحی یا عمقی قرمز تا تیره دارای سفتی و دلمه روی زانوها، آرنج یا سطح پشتی دست ها و پاها پیدا می كند كه ممكن است بعد زخمی شوند. علائم اغلب مختصرند، ولی ممكن است درد و خارش موضعی دیده شود.

برای درمان آنتی بیوتیك خوراكی لازم است و درمان 4 تا 6 هفته پس از فروكش علائم كلینیكی ضایعات ادامه پیدا كند.

6- خارش شناگران یا درماتیت لاروی (cercarial dermatitis ):

یك واكنش آلرژیك نسبت به لارو نوعی كرم است كه با خارش و دانه های قرمز موقتی همراه است كه پس از شنا به صورت لكه و دانه های برجسته ی  قرمز ظاهر شده و در عرض چند روز ناپدید می شوند. اگر مناطق درگیری بزرگ نباشد، نیازی به درمان ندارد. آنتی هیستامین خوراكی و كمپرس سرد همراه با كورتون موضعی با قدرت متوسط ممكن است مفید باشد.

7- قارچ تینه آپدیس یا قارچ كف پا:

این قارچ پوستی روی كف پا و كناره های پاشنه و پنجه ی پا رشد می كند و به علت اینكه معمولا شناگران با پاهای برهنه در محوطه ی استخر راه می روند، به آسانی قابل انتقال به دیگران می باشد.

علائم می تواند شامل لكه های قرمز یا قهوه ای همراه با پوسته پوسته شدن و گاهی ایجاد تاول باشد.

برای رفع این مشكل از درمان های رایج موضعی ضد قارچ می توان بهره گرفت.

دکتر محمد علی نیلفروش زاده- متخصص پوست، مو و زیبایی